In bijna elke pilotenselectie kom je een psycholoog tegen. Bij de KLM Flight Academy heet die fase het kerncompetentieonderzoek (KCO), in oudere verhalen op Airwork nog PO2 of psycho II. Bij andere opleidingen en airlines is het een persoonlijkheidsonderzoek of competentie-interview. Dit artikel gaat over het deel met de psycholoog zelf: de levensbeschrijving, het interview, de opdrachten en het rapport. De persoonlijkheidsvragenlijsten behandelen we apart in ons artikel over de persoonlijkheidstest.
Wat gebeurt er tijdens het psychologisch onderzoek en hoe lang duurt het?
Bij de KLM Flight Academy bestaat het kerncompetentieonderzoek volgens het Aviation Medical Center (AMC), dat het afneemt, uit drie onderdelen:
- Een interview met een psycholoog. Daarin komen je opleidingen, werk- en levenservaring aan bod, en onderzoekt de psycholoog je persoonlijkheidseigenschappen en competenties.
- Een gedragssimulatie. Je krijgt vooraf informatie over je rol, het scenario en het doel, en handelt de situatie daarna af in een gesprek met een collega die door een acteur of assessor wordt gespeeld.
- Een samenwerkingsopdracht. Samen met een medewerker van het AMC of met andere kandidaten werk je aan een opdracht, los je problemen op en bedenk je creatieve oplossingen.
Je komt pas bij het KCO als de resultaten van de eerste drie rondes (voorselectie, BCO en SMO) aan de eisen voldoen. Hoe lang het KCO duurt, vermeldt het AMC niet. De eerdere fases duren volgens het AMC elk ongeveer 2 tot 3 uur; vraag de duur van het KCO bij je uitnodiging na. Leden meldden in 2025 en 2026 dat de tijdsloten voor het KCO beperkt vrijkomen en dat ze twee tot ruim drie weken op een datum wachtten. De totale selectie van de KLM Flight Academy duurt volgens de school drie tot zes maanden.
Andere selecties werken anders. Bij Transavia vul je sinds 2025 online persoonlijkheidsvragenlijsten (CPP) in en volgt later een competentiegericht interview. Wie eenmaal bij een airline gaat vliegen, krijgt ook daar met een psychologische beoordeling te maken. Op grond van een EASA-regel uit 2018, die sinds 14 februari 2021 geldt, moet een Europese airline piloten psychologisch laten beoordelen voordat ze aan het lijnvliegen beginnen. Volgens de EASA-richtlijnen mag daarvoor ook een beoordeling uit de 24 maanden daarvoor meetellen.
Wat is de levensbeschrijving, wat schrijf je erin en wordt die later gebruikt?
Voorafgaand aan het kerncompetentieonderzoek vraagt het AMC je enkele documenten aan te leveren, zoals een cv en een biografie. Die biografie noemen kandidaten de levensbeschrijving: een persoonlijk verhaal over wie je bent en hoe je hier gekomen bent. Het is geen motivatiebrief en geen cv in zinnen.
Wat zet je erin?
Leden die de selectie doorliepen, geven een consistent beeld (ervaringen uit 2006 tot 2008):
- Je schoolloopbaan en de keuzes die je maakte, zoals je profiel of een studiewissel. Leg doublures en tussenjaren uit in plaats van ze weg te laten.
- Hobby's, sport, bijbanen, bestuursfuncties en luchtvaartervaring zoals zweefvliegen.
- Belangrijke gebeurtenissen, ook minder positieve. Wat je ervan leerde, zegt meer dan de gebeurtenis zelf.
- Houd het beknopt: leden noemen één tot twee A4. Een piloot moet hoofd- en bijzaken kunnen scheiden, en wat je niet opschrijft kun je in het gesprek toelichten.
Medische details horen er niet in. Een lid wees er in 2008 op dat die thuishoren bij de medische keuring; in de levensbeschrijving beschrijf je vooral wat een moeilijke periode met je deed. Let ook op spelling en laat iemand de tekst kritisch lezen.
Komt de levensbeschrijving later terug?
Ja. Leden meldden al in 2006 en 2008 dat de psycholoog het interview aan de hand van de levensbeschrijving voert en doorvraagt op wat opvalt. Ook bij het afsluitende COVA-gesprek van de KLM Flight Academy komt je achtergrond aan bod: volgens de school bespreekt de commissie je selectieresultaten, je persoonlijke achtergrond en je motivatie. Je krijgt het KCO-rapport vooraf. Lees dus vóór de COVA zowel je rapport als je levensbeschrijving terug.
Wie beoordeelt je en op welke competenties?
Bij de KLM Flight Academy nemen psychologen van het AMC het KCO af. De bevindingen komen in een rapport met een geïntegreerd advies over je geschiktheid en potentieel. Volgens het AMC krijg je dat rapport eerst zelf te zien en bepaal je daarna of het AMC het naar de KLM Flight Academy stuurt. De school beslist vervolgens of je wordt uitgenodigd voor het gesprek met de toelatingscommissie.
Welke competenties precies tellen, maakt de KLM Flight Academy niet openbaar. Het AMC spreekt van persoonlijkheid en interpersoonlijke vaardigheden. Een goed referentiekader is de EASA-regel voor airlines: die schrijft voor dat een psychologische beoordeling van piloten ten minste kijkt naar
- cognitieve vaardigheden;
- persoonlijkheidskenmerken;
- operationele en professionele competenties;
- sociale competenties volgens de principes van crew resource management (CRM).
Volgens EASA moet zo'n beoordeling worden uitgevoerd of begeleid door een psycholoog met kennis van de luchtvaart. Leden noemen daarnaast assertiviteit, stabiliteit, besluitvaardigheid, samenwerken, leiderschap en zelfinzicht als onderwerpen die bij de KLS-selectie aan bod kwamen (2007). Een lid legde in 2008 uit dat het eindoordeel geen gemiddelde is: een onvoldoende op bijvoorbeeld samenwerking kun je niet compenseren met hoge scores elders.
Kun je je voorbereiden op het psychologisch onderzoek, en hoe?
Ja, maar niet door een rol in te studeren. De KLM Flight Academy vraagt kandidaten zelfs uitdrukkelijk geen selectietraining te volgen voor dit onderdeel, omdat die tot onnatuurlijk of aangeleerd gedrag kan leiden dat je echte persoonlijkheid verbergt.
Wat wel helpt, is jezelf goed kennen. Zo pak je dat aan:
- Schrijf je sterke en zwakke punten op, elk met een concreet voorbeeld uit je leven. Psychologen vragen bij elke eigenschap: waaruit blijkt dat?
- Denk na over ingrijpende gebeurtenissen en keuzes, en over wat ze je hebben geleerd.
- Lees je levensbeschrijving terug met de vraag: waar zou ik zelf op doorvragen?
- Vul vragenlijsten in zoals je bent, niet zoals je denkt dat een piloot hoort te zijn. Een geslaagde kandidaat zag in 2006 iemand daarop afgekeurd worden.
- Ga uitgerust en op tijd. In de samenwerkingsopdracht telt hoe je met anderen omgaat, niet of je de leiding pakt.
Wat bedoelen kandidaten met een 'blauwe' persoonlijkheid, en klopt dat beeld?
Met blauw bedoelen kandidaten of je een typische KLM-vlieger bent, naar de blauwe kleur van KLM. Een afgewezen kandidaat schreef in 2008 dat de selectie ook beoordeelt hoe blauw je bent. Het is geen officiële term: de KLM Flight Academy spreekt van de mate waarin je persoonlijkheid past bij het profiel van een verkeersvlieger.
Het beeld van één vast type klopt niet. Wel is duidelijk dat de selectie verder kijkt dan geschiktheid alleen, omdat ook de Commissie van Aanname van KLM aan tafel zit bij de COVA. Twee ervaringen uit 2005 laten zien dat er geen truc is: de ene kandidaat kreeg als aandachtspunt dat hij in de groepsopdracht niet de leiding nam, een ander werd afgekeurd omdat hij te veel zijn eigen mening gaf. Wie een rol speelt, loopt dus eerder vast dan wie zichzelf is.
Wat zijn veelvoorkomende redenen voor afwijzing in deze fase?
Officiële afwijzingsredenen publiceert de KLM Flight Academy niet. Uit ervaringen van leden komen deze redenen steeds terug:
- Te weinig volwassenheid of een onzeker voorkomen. Een lid werd hierop in 1999 afgewezen en kwam later bij een andere school alsnog binnen.
- Te geforceerd overkomen, of juist te dominant in de groepsopdracht (2005).
- Een onvoldoende op één competentie, zoals analytisch denken, die niet wordt gecompenseerd door de rest (2008).
- Te weinig stressbestendigheid. Een piloot die ooit hierop werd afgewezen, gaf in 2025 toe dat het oordeel destijds klopte, en werd later toch beroepsvlieger.
- Sociaal wenselijk invullen van vragenlijsten, wat door de mand valt in het gesprek (2006).
Neem een afwijzing serieus. Wie de uitslag afdoet met het zal wel aan mijn leeftijd liggen, laat volgens leden juist gebrek aan zelfkritiek zien. Kijk wat klopt en werk daaraan.
Hoeveel kandidaten komen door de psycholoog heen?
Actuele cijfers per fase publiceert de KLM Flight Academy niet. Wel meldt de school dat er in 2026 80 studenten worden opgeleid. Leden schatten in 2024 en 2025 dat ongeveer 5 procent van alle kandidaten uiteindelijk wordt aangenomen.
De enige cijfers per fase zijn oud. Op een open dag van de toenmalige KLS werd in 2007 volgens een bezoeker gezegd dat van elke 100 kandidaten er ongeveer 55 afvallen na de twee psychologische onderzoeken. In 2008 werd op een open dag een slagingspercentage van 60 procent voor het psychologisch onderzoek genoemd. Destijds hoorden ook capaciteitentests bij die fase, dus deze cijfers zijn niet te vergelijken met het huidige KCO.
Mag je opnieuw solliciteren na een afwijzing op het psychologisch onderzoek?
Dat hangt af van de opleiding. De regels in september 2026:
- KLM Flight Academy: je mag één keer herkansen als je de eerste keer meedeed binnen twee jaar na je havo- of vwo-diploma. Je moet dan eerst een bachelor en/of master afronden, er moeten minimaal twee jaar tussen de pogingen zitten en de herkansing moet binnen acht jaar na de afwijzing plaatsvinden.
- Transavia: maximaal twee keer meedoen, met minimaal twaalf maanden tussen de pogingen.
- Andere scholen: Transavia zegt expliciet dat een afwijzing bij een andere school geen belemmering is; ga bij andere scholen na wat zij hanteren.
Gebruik je rapport. Bij de KLM Flight Academy krijg je het KCO-rapport zelf. Valt een psycholoog onder de beroepscode van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), dan heb je bovendien recht op inzage in het rapport en kun je feitelijke onjuistheden laten corrigeren. Vraag bij afwijzing om een nagesprek en werk gericht aan de genoemde punten. Leden raden aan eerlijk te zijn over een eerdere afwijzing als een andere school daarnaar vraagt.